Formalności · 5 min czytania

Zlecenie na wyroby medyczne. Jedna kartka, od której zależy Twoja proteza

Artur Wąsowicz · 4 sierpnia 2026

Proteza nie zaczyna się w pracowni protetycznej. Zaczyna się od dokumentu, który ktoś musi Ci wystawić, a nie każdy lekarz może to zrobić.

Proteza jest wyrobem medycznym. To znaczy, że droga do niej prowadzi przez dokument o urzędowej nazwie: zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne. Dobrze poznać go wcześniej, niż w dniu, w którym będzie potrzebny.

Co to właściwie jest

Zlecenie to dokument, na podstawie którego NFZ dopłaca do wyrobu medycznego. Proteza jest wyrobem medycznym. Podobnie liner, pończochy kikutowe, wymiana leja, wózek, kule.

Zlecenie ma swój urzędowy wzór i swój obieg. Nie jest skierowaniem, nie jest receptą, nie jest zaświadczeniem od lekarza. Bez niego zakład protetyczny może Ci protezę wykonać, ale zapłacisz za nią w całości sam.

Od 2020 roku obieg jest elektroniczny. Osoba wystawiająca zlecenie wpina je do systemu eZWM, a system w tym samym momencie sprawdza dwie rzeczy: czy masz prawo do świadczeń i czy przysługuje Ci akurat ten wyrób. Jeśli weryfikacja przechodzi, zlecenie jest gotowe do realizacji od razu. Nie musisz z niczym jechać do oddziału NFZ.

Do oddziału jedziesz tylko wtedy, gdy coś poszło nie tak: zlecenie wystawiono poza systemem albo weryfikacja wypadła negatywnie. Wtedy trzeba je potwierdzić, i można to zrobić zdalnie, skanem albo mailem, w dowolnym oddziale wojewódzkim.

Od 1 października 2023 roku zlecenie wystawia się wyłącznie elektronicznie, a papier został dla sytuacji awaryjnych. Kod dostępu, cztery cyfry, dostajesz SMS-em albo mejlem i u realizatora podajesz go razem z numerem PESEL. Zlecenie widać też na Internetowym Koncie Pacjenta, w zakładce Apteczka, więc niczego nie trzeba drukować.

Kto może je wystawić

To jest miejsce, w którym najwięcej osób traci czas.

Nie każdy lekarz. Przy każdej pozycji w wykazie wyrobów jest lista uprawnionych specjalizacji i przy protezach kończyn wygląda ona tak:

• chirurgia ogólna, chirurgia naczyniowa, chirurgia onkologiczna, chirurgia dziecięca
• ortopedia i traumatologia narządu ruchu
• rehabilitacja medyczna
• specjalista w dziedzinie fizjoterapii

Lekarza rodzinnego na tej liście nie ma. Na protezę zlecenia Ci nie wystawi, choćby bardzo chciał. Wynika to wprost z rozporządzenia o wykazie wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie, nie z decyzji placówki.

Za to na pończochy kikutowe uprawnionych jest znacznie więcej osób, z lekarzem rodzinnym i pielęgniarką włącznie.

Jedna praktyczna uwaga. Osoba wystawiająca musi znać nazewnictwo z wykazu, bo wpisuje kod wyrobu. Zły kod to zła kwota. Jeśli lekarz nie robi tego na co dzień, zabierz na wizytę informację, o który kod chodzi. W zakładzie protetycznym zwykle da się to ustalić przed wizytą.

Limit to nie cena

Zlecenie nie daje Ci protezy za darmo. Daje limit finansowania, czyli kwotę, do której płaci NFZ.

Wykaz wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie przypisuje protezom kończyn dolnych i górnych udział własny w limicie na poziomie zera procent. To znaczy, że w granicach limitu nie dopłacasz nic.

Limit pokrywa protezę spełniającą kryteria z wykazu. Część osób mieści się w nim w całości. U innych rozwiązanie dobrane do sposobu poruszania kosztuje więcej i wtedy różnicę pokrywa się samodzielnie. Ile jej będzie, wiadomo dopiero po wycenie w zakładzie.

Stąd bierze się cała reszta układanki: dofinansowanie z PFRON, środki z PCPR, zbiórki. O tym są osobne teksty na portalu.

Wysokość limitu zależy od poziomu mobilności wpisanego w zleceniu. Poziom mobilności decyduje nie tylko o kwocie, ale o tym, co w ogóle wchodzi w skład protezy: jakie kolano, jaka stopa, jakie mocowanie. Proteza uda przy poziomie 1 lub 2 i przy poziomie 3 lub 4 to dwa różne wyroby o różnych limitach. Poziom określa osoba wystawiająca zlecenie, w oparciu o to, jak się poruszasz i co chcesz robić. Rozmowa o tym, zanim ktokolwiek cokolwiek podpisze, jest jedną z ważniejszych rozmów w całym procesie.

Okresy użytkowania

Refundacja nie przysługuje wtedy, kiedy chcesz, tylko po upływie okresu użytkowania. Liczy się go od daty odbioru poprzedniego zaopatrzenia, nie od daty wystawienia zlecenia.

Okresy podaje ten sam wykaz. Dla protezy ostatecznej kończyny dolnej to trzy lata. Proteza tymczasowa jest jednorazowa, przysługuje przed zaopatrzeniem w ostateczną. Liner co rok. Pończochy kikutowe co rok. Wymiana leja w protezie ostatecznej co trzy lata, przy potwierdzonych wskazaniach medycznych.

Okres można skrócić, jeśli zmienił się Twój stan fizyczny i możliwości regulacji wyrobu zostały wyczerpane. Wniosek o skrócenie wystawia osoba uprawniona i musi w nim być szczegółowe uzasadnienie medyczne. Kikut zmienia objętość, zwłaszcza w pierwszym roku, więc to nie jest przepis martwy.

Jest też druga droga. Osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności mają prawo do wyrobów medycznych bez uwzględniania okresów użytkowania, według wskazań medycznych. To uprawnienie ustawowe, warto je znać, aby można się na nie powołać w rejestracji.

Gdzie to zrealizować

W punkcie, który ma umowę z NFZ na realizację zaopatrzenia w wyroby medyczne. Rejonizacji nie ma. Możesz pojechać do zakładu w innym mieście, jeśli uznasz, że tam zrobią Ci lepszą protezę.

Terminy określa art. 38 ustawy o refundacji. Zlecenia na wyroby inne niż comiesięczne są ważne dwanaście miesięcy od dnia wystawienia i w tym czasie trzeba je zrealizować. Zlecenia na zaopatrzenie comiesięczne wystawia się maksymalnie na dwanaście kolejnych miesięcy, a gdy zlecenie było wypisane poza systemem i potwierdzał je pracownik NFZ, na sześć.

Wybór zakładu to osobny temat i traktuję go poważnie. Zlecenie jest takie samo wszędzie. Proteza już nie.

Naprawa to osobny dokument

Naprawy nie da się załatwić na zleceniu, na podstawie którego dostałeś protezę. Jest osobne zlecenie naprawy wyrobu medycznego, z własnym wzorem.

Limit ceny naprawy podaje wykaz przy każdej pozycji. Przy protezie ostatecznej uda dla dorosłego przy najwyższym poziomie mobilności to kilka tysięcy złotych. Przy protezie tymczasowej i przy wymianie leja limit napraw wynosi zero, więc naprawa w praktyce nie jest refundowana.

Warto to wiedzieć wcześniej, a nie w dniu, w którym coś się urwie.

Nie tylko proteza

Proteza nie przychodzi od razu. Od amputacji do pierwszych kroków mijają tygodnie, czasem miesiące. W tym czasie trzeba się jakoś poruszać po mieszkaniu, dojechać na rehabilitację, wejść do łazienki. I tu wiele osób dowiaduje się za późno, że na sprzęt na ten okres też jest zlecenie.

Ten sam wykaz, który opisuje protezy, obejmuje między innymi:

• wózek inwalidzki ręczny, w kilku rodzajach, od standardowego po lekki z szybkim zdejmowaniem kół
• kule łokciowe i kule pachowe
• balkonik albo podpórkę ułatwiającą chodzenie
• trójnóg lub czwórnóg
• poduszkę przeciwodleżynową

Dobra wiadomość jest taka, że przy tych wyrobach krąg osób uprawnionych jest dużo szerszy niż przy protezie. Zlecenie na kule, balkonik czy zwykły wózek wystawi także lekarz rodzinny. Nie musisz czekać na wizytę u chirurga. Wyjątkiem jest wózek aktywny. Tu potrzebny jest specjalista, na przykład ortopeda albo lekarz rehabilitacji.

Każdy z tych wyrobów ma swój okres użytkowania. Wózek ręczny przysługuje raz na pięć lat. Balkonik też. Kule raz na trzy lata, poduszka raz na dwa. Wózek aktywny, lżejszy i zwrotniejszy, to osobna pozycja w wykazie i przysługuje raz na cztery lata. Jeśli masz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, te terminy cię nie wiążą. Piszę o tym wyżej, przy okresach użytkowania. Rodzaje wózków się wykluczają. Mając jeden, nie dostaniesz w tym samym okresie drugiego. Zanim weźmiesz najtańszy wózek na przeczekanie, zapytaj, czy nie zamkniesz sobie drogi do lepszego na kilka lat.

Limit finansowania działa tak samo jak przy protezie. To kwota, nie cena. Przy wózku standardowym jest niski, a lekki wózek prawie zawsze kosztuje więcej. Jeśli masz orzeczenie o niepełnosprawności, część różnicy może pokryć PCPR z dofinansowania do przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych. Wniosek składasz w powiecie, w którym mieszkasz.

Trzy rzeczy, o które warto zapytać od razu

Kto w tej placówce może wystawić zlecenie na protezę lub inne potrzebne Ci wyroby medyczne. Przy protezach lista uprawnionych specjalizacji jest wąska i lekarz rodzinny do niej nie należy. Przy innych wyrobach, na przykład pończochach kikutowych, jest szersza.

Jaki poziom mobilności zostanie wpisany. Od tego zależy kwota, więc to rozmowa do odbycia przed podpisem, nie po nim.

Ile wyniesie różnica między limitem a ceną. Znając ją, można zacząć organizować pozostałe finansowanie równolegle, a nie dopiero po odbiorze wyceny.

Reszta jest do ogarnięcia. Te trzy pytania zadane wcześnie potrafią skrócić całą sprawę o miesiące.

Jak przygotować się do rozmowy o samej protezie, opisuję w poradniku wyboru protezy.

Artur Wąsowicz

Założyciel Fundacji Świat Bioniki, użytkownik protezy od 2020 roku