Amputacja i kikut
Kikut
Część kończyny, która została po amputacji. Słowo brzmi twardo, ale jest normalne i usłyszysz je od każdego protetyka i lekarza. To na kikut zakłada się lej, więc jego kształt, stan skóry i przebieg blizny decydują o tym, czy proteza będzie do zniesienia przez cały dzień.
- powierzchnia nośna dla leja
- punkt odniesienia przy pobieraniu miary
- miejsce, które kontroluje się codziennie po zdjęciu protezy
Ujęcie techniczne
Odcinek kończyny pozostały po amputacji, w piśmiennictwie anglojęzycznym residual limb. Jego objętość zmienia się w czasie, najsilniej w pierwszych miesiącach po zabiegu, a także w cyklu dobowym, co jest jedną z głównych przyczyn utraty dopasowania leja. Stanowi powierzchnię przenoszącą obciążenia, z podziałem na strefy tolerujące i nietolerujące ucisku.
Powiązane hasła Lej protezowy Pończocha kikutowa i dokładanie warstw Przykurcz
Poziom amputacji
Wysokość, na której odjęto kończynę. Przy nodze najczęściej mówi się o amputacji na poziomie podudzia albo na poziomie uda. To rozróżnienie decyduje o wszystkim dalej: czy w protezie będzie kolano, ile energii kosztuje chód, jak długo trwa nauka.
- określa zestaw komponentów protezy
- wpływa na koszt energetyczny chodu
- warunkuje przebieg rehabilitacji
Ujęcie techniczne
Poziomy amputacji kończyn są opisane w międzynarodowej terminologii i obejmują też pełny zakres amputacji częściowych stopy i ręki. Przy kończynie dolnej wyróżnia się między innymi poziom podudzia, poziom uda, wyłuszczenie w stawie kolanowym i w stawie biodrowym oraz amputacje w obrębie stopy i na wysokości stawu skokowego. Poziom przesądza o liczbie utraconych stawów, które proteza musi zastąpić.
Powiązane hasła Proteza Kolano mechaniczne Przykurcz
Obrzęk kikuta i bandażowanie
Po zabiegu kikut puchnie i to jest normalne. Obrzęk trzeba jednak wyprowadzać, bo dopóki jest, kikut nie przyjmie kształtu, na którym da się zbudować lej. Służy do tego ucisk: bandaż zakładany według schematu albo pończocha kompresyjna. Schemat zależy od poziomu amputacji i jest inny przy udzie, inny przy podudziu, inny przy kończynie górnej.
- zmniejszenie obwodu kikuta przed protezowaniem
- kształtowanie kikuta pod przyszły lej
- ograniczenie dolegliwości bólowych
W praktyce
Techniki da się opanować i wykonywać samodzielnie, a dobre polskie instruktaże są dostępne w sieci. Pierwszy raz warto jednak przejść pod okiem fizjoterapeuty, żeby sprawdził naciąg i rozkład ucisku na Twoim kikucie. Jeśli po zabandażowaniu pojawia się drętwienie, mrowienie albo ból, zdejmij bandaż i załóż go ponownie luźniej.
Ujęcie techniczne
Obrzęk pooperacyjny kikuta jest jednym z podstawowych powikłań wczesnego okresu po amputacji, obok bólu, przykurczu i zaburzeń gojenia rany. Postępowanie obejmuje kompresję, uniesienie kończyny i ćwiczenia czynne. Ucisk musi być stopniowany, wyższy dystalnie i malejący proksymalnie, ponieważ odwrotny rozkład działa jak opaska uciskowa i utrudnia odpływ. Wytyczne zespołów rehabilitacyjnych omawiają odrębnie opatrunki miękkie, kompresję elastyczną i opatrunki sztywne.
Powiązane hasła Kikut Pończocha kompresyjna Przykurcz
Pończocha kompresyjna
Gruba, stożkowa pończocha zakładana na kikut, żeby ściągnąć obrzęk i uformować go przed zbudowaniem leja. Nosi się ją długo, często również nocą, według zaleceń zespołu. To nie jest ta sama pończocha co ta, którą później dokłada się pod lej.
Nie mylić z: z pończochą kikutową, którą dokłada się warstwami pod lej gotowej protezy w celu wyrównania objętości.
- redukcja obrzęku pooperacyjnego
- nadanie kikutowi kształtu przyjaznego dla leja
- przygotowanie skóry na kontakt z materiałem
Ujęcie techniczne
Wyrób kompresyjny o przekroju stożkowym i stopniowanym ucisku, przeznaczony do redukcji obrzęku i kształtowania kikuta w okresie przedprotezowym. Stosowany również do desensytyzacji i przeciwdziałania fałdowi tkanek przy amputacji na poziomie uda. Dobierany rozmiarem do obwodów i długości kikuta, wymaga wymiany wraz ze zmniejszaniem się objętości.
Powiązane hasła Obrzęk kikuta i bandażowanie Pończocha kikutowa i dokładanie warstw Kikut
Blizna pooperacyjna
Blizna na kikucie musi być ruchoma względem podłoża, bo jeśli przyrośnie do kości, każde założenie leja będzie ją ciągnąć. Dlatego po zagojeniu rany zaczyna się mobilizację blizny, czyli delikatne przesuwanie skóry palcami we wszystkich kierunkach.
- utrzymanie ruchomości skóry na kikucie
- zmniejszenie ryzyka otarć pod lejem
- poprawa tolerancji ucisku
W praktyce
Techniki pokazuje fizjoterapeuta. Zanim szwy zostaną zdjęte, nie ruszaj samej linii cięcia bez zgody zespołu.
Ujęcie techniczne
Stan blizny jest jednym z kryteriów oceny kikuta przygotowanego do protezowania, obok wygojenia rany, ukrwienia, braku bólu i wystarczającej powierzchni nośnej. Mobilizacja blizny polega na przesuwaniu tkanek względem warstw głębokich i jest wprowadzana po wygojeniu linii cięcia. Blizna zrośnięta z podłożem ogranicza tolerancję ucisku i może wymuszać zmiany w konstrukcji leja.
Powiązane hasła Kikut Otarcia i zmiany skórne w leju Nadwrażliwość kikuta
Nadwrażliwość kikuta
Po zabiegu sam dotyk kikuta bywa nie do zniesienia. Przechodzi się to stopniowo, przez odwrażliwianie: dotykanie i masowanie coraz mniej miękkimi materiałami, od wacika do szorstkiej tkaniny. Ma to znaczenie praktyczne, bo lej będzie dotykał całej powierzchni przez cały dzień.
- przygotowanie kikuta na stały kontakt z lejem
- zwiększenie tolerancji dotyku i ucisku
- element codziennej rutyny pielęgnacyjnej
Ujęcie techniczne
Wzmożona reakcja na bodźce dotykowe i uciskowe w obrębie kikuta we wczesnym okresie po amputacji. Postępowanie obejmuje desensytyzację, czyli stopniowaną ekspozycję na bodźce o rosnącej intensywności, oraz masaż i opukiwanie, prowadzone także przez opatrunek. Techniki te opisywane są jako element przygotowania do protezowania, wpływający również na tolerancję dotyku i adaptację do zmienionego obrazu ciała.
Powiązane hasła Blizna pooperacyjna Ból kikuta Kikut
Otarcia i zmiany skórne w leju
Skóra kikuta pracuje w zamkniętym, ciepłym i wilgotnym wnętrzu, więc reaguje szybko. Zaczerwienienie, które znika w kilkanaście minut po zdjęciu protezy, jest normalne. Zaczerwienienie, które zostaje na dłużej, pęcherz albo przetarcie to sygnał, że coś w dopasowaniu nie gra.
- wskazówka o rozkładzie obciążeń w leju
- kryterium codziennej kontroli kikuta
- podstawa decyzji o korekcie leja
W praktyce
Oglądaj kikut codziennie po zdjęciu protezy, najlepiej w lusterku od strony, której nie widzisz. Otwartą ranę pokaż lekarzowi, nie protetykowi, i nie zakładaj protezy do czasu decyzji.
Ujęcie techniczne
Zmiany skórne w obrębie kikuta wynikają z połączenia ucisku, sił ścinających, wilgoci i tarcia w środowisku leja. Ich rozmieszczenie ma wartość diagnostyczną, ponieważ wskazuje strefy nadmiernego obciążenia i pozwala odnieść je do stref tolerujących i nietolerujących ucisku. Zmiany objętości kikuta i utrata dopasowania leja należą do głównych przyczyn narastania tarcia.
Powiązane hasła Lej protezowy Kikut Pończocha kikutowa i dokładanie warstw
Proteza kończyny dolnej
Lej protezowy
Część protezy obejmująca kikut. Wykonywana indywidualnie, bo każdy kikut jest inny. To jest element, o który rozbija się komfort całej protezy. Dobre kolano w źle dopasowanym leju nie pomoże.
Nie mylić z: z lejkiem silikonowym, czyli linerem. W zakładach protetycznych oba słowa bywają używane zamiennie, a to dwie różne rzeczy.
- rozkład sił między kikutem a protezą
- utrzymanie protezy na kikucie
- ochrona skóry przed uciskiem punktowym
Ujęcie techniczne
Element protezy obejmujący kikut, przenoszący obciążenia na tkanki i łączący kikut z resztą konstrukcji. Wykonywany indywidualnie na podstawie odlewu gipsowego, skanu albo pomiaru cyfrowego. Pierwszy lej po zabiegu bywa lejem tymczasowym, przewidzianym na okres zmian objętości kikuta. Konstrukcje różnią się rozkładem obciążeń, od podparcia na wybranych strukturach po podparcie na całej powierzchni.
Powiązane hasła Liner Pończocha kikutowa i dokładanie warstw Mocowanie podciśnieniowe
Liner
Elastyczna nakładka z silikonu albo żelu, zamknięta od dołu, którą naciąga się na kikut przez rolowanie. Dopiero na nią wchodzi lej. Robi dwie rzeczy naraz: chroni skórę przed tarciem i bierze udział w tym, żeby proteza trzymała się nogi. W zakładzie usłyszysz na niego często lejek silikonowy.
Nie mylić z: z rękawem uszczelniającym, który jest otwarty z obu stron i nakłada się go na lej od zewnątrz.
- ograniczenie tarcia i ucisku punktowego
- element zawieszenia protezy
- wyrównanie drobnych niedopasowań objętości
Ujęcie techniczne
Wkład pośredni między kikutem a lejem, o zamkniętym końcu dystalnym, zakładany przez wywinięcie i rolowanie na kikut. Wykonany z silikonu, żelu, elastomeru termoplastycznego albo materiału kopolimerowego. Poza funkcją amortyzującą stanowi element systemu zawieszenia, w wariancie z trzpieniem dystalnym, z uszczelnieniem podciśnieniowym albo współpracujący z rękawem uszczelniającym. Materiały różnią się tarciem, przewodnością cieplną i zachowaniem pod obciążeniem, a wybór opiera się w praktyce w dużej mierze na doświadczeniu klinicznym.
Powiązane hasła Lej protezowy Mocowanie na trzpień Mocowanie podciśnieniowe
Pończocha kikutowa i dokładanie warstw
Cienka pończocha zakładana na kikut albo na liner, żeby wypełnić lukę, gdy kikut zmniejszy objętość i proteza zaczyna się luzować. Nosi się je w różnych grubościach i w ciągu dnia można dokładać albo zdejmować warstwy. To normalna, codzienna regulacja, a nie oznaka, że coś jest nie tak.
- wyrównanie zmian objętości kikuta
- ograniczenie przesuwania się kikuta w leju
- dodatkowa warstwa chłonąca pot
W praktyce
Gdy stale potrzebujesz więcej warstw niż wcześniej albo gdy mimo nich proteza się przemieszcza, umów się do protetyka na ocenę leja.
Ujęcie techniczne
Wyrób z dzianiny o określonej grubości, zakładany między kikut a lej albo na liner, kompensujący dobowe i długookresowe zmiany objętości kikuta. Zmiany objętości są jedną z głównych przyczyn utraty dopasowania leja, szczególnie w pierwszym roku po zabiegu. Dokładanie warstw jest rozwiązaniem doraźnym, a utrzymująca się potrzeba kilku warstw jest wskazaniem do oceny leja.
Powiązane hasła Lej protezowy Liner Kikut
Mocowanie na trzpień
Sposób trzymania protezy, w którym na końcu linera jest metalowy bolec wchodzący w zamek na dnie leja. Wkładasz nogę, słyszysz kliknięcia, proteza trzyma. Zdejmujesz przyciskiem zwalniającym.
Nie mylić z: z mocowaniem podciśnieniowym, gdzie nie ma bolca ani zamka.
- proste i przewidywalne mocowanie
- zakładanie bez pomocy drugiej osoby
Ujęcie techniczne
Zawieszenie mechaniczne oparte na trzpieniu dystalnym linera sprzężonym z blokadą zębatą w leju. Daje jednoznaczne, powtarzalne połączenie z potwierdzeniem słuchowym przy zatrzasku, zakładanie możliwe w pozycji siedzącej i dobrą tolerancję wahań objętości kikuta. Wadą jest punktowe obciążenie końca kikuta w fazie wymachu.
Powiązane hasła Liner Mocowanie podciśnieniowe Lej protezowy
Mocowanie podciśnieniowe
Proteza trzyma się dlatego, że z wnętrza leja usuwane jest powietrze. Bez bolca i bez zamka. Bywa bierne, czyli powietrze wychodzi samo przy każdym kroku, albo czynne, z pompą, która utrzymuje podciśnienie stale.
- równomierny rozkład obciążeń bez punktu ciągnącego
- mniejsze przemieszczanie kikuta w leju
- stabilniejsza objętość kikuta w ciągu dnia
Ujęcie techniczne
Zawieszenie oparte na różnicy ciśnień między wnętrzem leja a otoczeniem. Wariant bierny wykorzystuje zawór jednokierunkowy i wypychanie powietrza przy obciążaniu, wariant czynny pompę mechaniczną albo elektroniczną. Szczelność zapewnia rękaw uszczelniający nakładany na lej i udo albo liner z pierścieniem lub membraną uszczelniającą. Układ wymaga regularnego czyszczenia zaworu.
Powiązane hasła Liner Mocowanie na trzpień Lej protezowy
Kolano mechaniczne
Kolano protezowe działające bez elektroniki. Nie wie, co robisz, więc bezpieczeństwo zależy od Twojej techniki chodu i od ustawień, które protetyk dobiera raz na jakiś czas. Na takich kolanach chodzi w Polsce większość osób po amputacji na poziomie uda.
- zgięcie i wyprost przy chodzie, siadaniu i wstawaniu
- stabilizacja kończyny w fazie obciążenia
Ujęcie techniczne
Przegub kolanowy o charakterystyce określonej konstrukcją, bez czujników i regulacji w czasie rzeczywistym. Dzieli się według liczby osi obrotu na jednoosiowe i wieloosiowe, w tym policentryczne, oraz według sposobu kontroli ruchu na cierne, pneumatyczne i hydrauliczne. Konstrukcje wieloosiowe uzyskują stabilność w fazie podporu geometrią przegubu, bez udziału tarcia. Układy pneumatyczne i hydrauliczne sterują prędkością zgięcia i wyprostu przez cylinder z regulowanymi zaworami, przy czym opór zgięcia w fazie podporu, istotny przy schodzeniu ze schodów i siadaniu, realizują w praktyce rozwiązania hydrauliczne.
Uwaga terminologiczna
Określenia kolano mechaniczne używa się zwykle na wszystko bez sterowania elektronicznego. Część zakładów zawęża je jednak do konstrukcji sprężynowych i ciernych, przeciwstawiając kolanom pneumatycznym i hydraulicznym. Przy rozmowie w zakładzie warto dopytać, o który podział chodzi.
Powiązane hasła Kolano mikroprocesorowe Wyosiowanie protezy Poziom amputacji
Kolano mikroprocesorowe
Kolano z czujnikami i procesorem, które kilkadziesiąt razy na sekundę sprawdza, co się dzieje, i na bieżąco zmienia opór. Schody, pochylnia, nierówny teren, potknięcie. Nie chodzi za Ciebie i nie zwalnia z nauki, ale wybacza więcej błędów niż kolano mechaniczne i to jest jego główna zaleta.
- większa stabilność na nierównym terenie i schodach
- ograniczenie ryzyka upadku przy potknięciu
- mniejszy wysiłek przy chodzie w zmiennym tempie
Ujęcie techniczne
Przegub kolanowy z układem czujników, najczęściej inercyjnych oraz siły i kąta, sterujący oporem hydraulicznym albo magnetoreologicznym w fazie podporu i wymachu. Rozpoznaje fazy cyklu chodu i sytuacje odbiegające od wzorca, w tym zaburzenie równowagi, zwiększając opór zgięcia. Wymaga ładowania i okresowego serwisu, a zakres funkcji zależy od konfiguracji ustawionej przez protetyka.
Powiązane hasła Kolano mechaniczne Wyosiowanie protezy Stopa hydrauliczna
Stopa z włókna węglowego
Stopa protezowa zbudowana z wygiętych piór węglowych. Ugina się pod ciężarem i oddaje część tej energii przy odbiciu, więc chód jest lżejszy i mniej męczący. Sztywność dobiera się do wagi i do tego, ile się chodzi.
Nie mylić z: z pióropodobną stopą do biegania, która nie ma pięty i nie nadaje się do chodzenia na co dzień.
- mniejszy wysiłek przy dłuższym chodzie
- adaptacja do nierówności podłoża
- podstawa zaopatrzenia dla osób aktywnych
Ujęcie techniczne
Stopa magazynująca i zwracająca energię elastyczną, o konstrukcji z laminatu węglowego, dobierana według masy ciała i przewidywanego poziomu aktywności. Zwrot energii następuje w fazie odbicia i zmniejsza koszt energetyczny chodu w porównaniu ze stopami o sztywnym segmencie skokowym. Poszczególne konstrukcje różnią się długością pióra, punktem podparcia i zakresem ruchu w płaszczyźnie czołowej.
Powiązane hasła Stopa hydrauliczna Wyosiowanie protezy Adapter piramidowy
Stopa hydrauliczna
Stopa z układem hydraulicznym w kostce, który pozwala jej dostosować kąt do podłoża. Na pochyłości i na schodach stopa układa się płasko, zamiast zmuszać Cię do kompensacji biodrem i plecami.
- adaptacja do pochyłości i nierówności
- ograniczenie kompensacji w obrębie miednicy i kręgosłupa
- stabilniejszy kontakt z podłożem przy wolnym chodzie
Ujęcie techniczne
Stopa z hydraulicznym przegubem skokowym umożliwiającym kontrolowany ruch zgięcia grzbietowego i podeszwowego z tłumieniem regulowanym niezależnie w obu kierunkach. Poprawia przyleganie do zmiennego podłoża i rozkład obciążeń w fazie podporu. Występuje także w wersjach łączonych z magazynowaniem energii oraz w wariantach sterowanych mikroprocesorowo.
Powiązane hasła Stopa z włókna węglowego Kolano mikroprocesorowe Wyosiowanie protezy
Adapter piramidowy
Niepozorny element w kształcie ściętej piramidki, którym łączy się ze sobą części protezy. Cztery śruby wokół niego pozwalają protetykowi przechylać jeden element względem drugiego o ułamki stopnia. To dzięki niemu w ogóle da się protezę ustawić.
- łączenie komponentów protezy modularnej
- regulacja kąta i przesunięcia przy wyosiowaniu
- wymiana pojedynczych elementów bez przebudowy całości
Ujęcie techniczne
Znormalizowane złącze modularne z czworobocznym stożkiem i gniazdem z czterema śrubami dociskowymi, umożliwiające regulację kątową i przesunięcie liniowe między komponentami. Stanowi podstawę systemu modularnego, w którym lej, elementy nośne, przegub i stopa pochodzą z niezależnych zestawów. Regulacja przez te śruby jest podstawowym narzędziem korekty wyosiowania.
Powiązane hasła Wyosiowanie protezy Proteza Stopa z włókna węglowego
Wyosiowanie protezy
Wzajemne ustawienie leja, elementów nośnych i stopy względem siebie i względem Twojego ciała. Milimetry i ułamki stopnia decydują o tym, czy chodzi się prosto, czy kikut zaczyna boleć po godzinie. Wyosiowanie nie jest ustawiane raz na zawsze i wraca się do niego przy każdej większej zmianie.
- symetria i ekonomia chodu
- rozkład nacisków w leju
- stabilność kolana w fazie podporu
W praktyce
Wróć do tematu po zmianie leja, komponentu, wagi, obuwia o innej wysokości obcasa albo gdy pojawia się nowe otarcie w tym samym miejscu.
Ujęcie techniczne
Przestrzenne wzajemne ustawienie komponentów protezy w płaszczyźnie strzałkowej, czołowej i poprzecznej, wpływające na przebieg wektora reakcji podłoża względem osi stawów. Rozróżnia się wyosiowanie warsztatowe, statyczne i dynamiczne, przy czym to ostatnie koryguje się na podstawie obserwacji chodu. Nieprawidłowe wyosiowanie objawia się typowymi odchyleniami wzorca chodu oraz miejscowym przeciążeniem tkanek kikuta.
Powiązane hasła Adapter piramidowy Lej protezowy Kolano mechaniczne
Proteza tymczasowa i ostateczna
Pierwsza proteza jest przejściowa, bo kikut w pierwszych miesiącach zmienia objętość i żaden lej nie będzie do niego pasował na stałe. Dopiero gdy kikut się ustabilizuje, robi się protezę ostateczną. To nie jest sprzęt gorszej kategorii, tylko etap.
- wcześniejsze pionizowanie i chód
- kształtowanie kikuta pod obciążeniem
- uniknięcie budowy drogiego leja do kikuta, który jeszcze się zmienia
Ujęcie techniczne
Proteza tymczasowa, określana też jako wstępna albo przygotowawcza, służy wczesnemu uruchomieniu i kształtowaniu kikuta w okresie największych zmian objętości. Proteza ostateczna wykonywana jest po stabilizacji objętości. W polskim wykazie refundacyjnym oba rodzaje występują jako odrębne pozycje, z osobnymi limitami i okresami użytkowania.
Powiązane hasła Lej protezowy Kikut Zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne
Faza podporu i faza wymachu
Dwie części każdego kroku. Faza podporu to moment, gdy noga stoi na ziemi i trzyma ciężar ciała. Faza wymachu to moment, gdy noga jest w powietrzu i przenosi się do przodu. Protetyk będzie tych dwóch słów używał stale, bo proteza zachowuje się w każdej z nich zupełnie inaczej i każdą reguluje się osobno.
- podział, według którego ustawia się protezę
- wspólny język z protetykiem i fizjoterapeutą
- punkt odniesienia przy opisie problemów z chodem
W praktyce
Gdy zgłaszasz problem, powiedz, w którym momencie kroku się pojawia. Uginanie się przy obciążeniu to podpór, zahaczanie palcami o podłogę to wymach. To skraca diagnozę o połowę.
Ujęcie techniczne
Podstawowy podział cyklu chodu. Faza podporu obejmuje okres od kontaktu stopy z podłożem do oderwania palców, faza wymachu okres od oderwania palców do kolejnego kontaktu. W protezie kończyny dolnej obie fazy mają odrębne układy sterowania: opór zginania w podporze odpowiada za bezpieczeństwo obciążonej nogi, opór w wymachu za tempo i płynność przenoszenia goleni. Regulacja jednej fazy nie zmienia zachowania w drugiej.
Powiązane hasła Kolano mechaniczne Kolano mikroprocesorowe Wyosiowanie protezy
Zabezpieczenie przed ugięciem kolana
Mechanizm, który sprawia, że kolano protezy nie składa się pod Tobą, gdy stoisz na tej nodze. W prostszych kolanach opiera się na tarciu albo na geometrii przegubu, w kolanach z tłokiem na oporze cieczy. Nowsze rozwiązania nie tylko blokują ugięcie, ale pozwalają kolanu uginać się powoli i pod kontrolą, co daje zejście ze schodów krokiem naprzemiennym.
Nie mylić z: ze sterowaniem fazą wymachu, które odpowiada za nogę w powietrzu, a nie za nogę obciążoną.
- utrzymanie wyprostu przy obciążeniu nogi
- kontrolowane uginanie na pochyłościach i schodach
- ograniczenie ryzyka upadku przy potknięciu
Ujęcie techniczne
Sterowanie fazy podporu, czyli układ generujący opór zginania w przegubie kolanowym w okresie obciążenia kończyny. Realizowany przez hamulec cierny załączany obciążeniem, przez konstrukcję wieloosiową przesuwającą chwilowy środek obrotu do tyłu od linii obciążenia albo przez tłumienie hydrauliczne. Rozwiązania hydrauliczne dopuszczają kontrolowane, ustępliwe zginanie pod obciążeniem, czego kolana wieloosiowe bez tłumienia w podporze zwykle nie oferują.
Powiązane hasła Faza podporu i faza wymachu Kolano mechaniczne Kolano mikroprocesorowe
Sterowanie fazą wymachu
Układ decydujący o tym, jak szybko goleń protezy przenosi się do przodu, gdy noga jest w powietrzu. Bez niego proteza ma jedno tempo i przy przyspieszeniu kolano nie nadąża albo uderza w wyprost. Z nim można zmieniać tempo chodu, a noga za tym idzie.
Nie mylić z: z zabezpieczeniem przed ugięciem, które działa wtedy, gdy noga jest obciążona.
- dopasowanie protezy do zmiennego tempa chodu
- wytłumienie uderzenia w wyprost przed kontaktem pięty
- symetria długości kroku
Ujęcie techniczne
Układ generujący opór zginania i prostowania w przegubie kolanowym w fazie wymachu. Realizowany mechanicznie sprężyną i tarciem, pneumatycznie albo hydraulicznie. Ośrodek pneumatyczny spręża powietrze przy zginaniu i oddaje energię przy prostowaniu, ośrodek hydrauliczny daje opór zależny od prędkości przepływu cieczy przez przesłony. Zadaniem układu jest ograniczenie wyrzutu pięty na początku wymachu i wytłumienie uderzenia w wyprost na jego końcu.
Powiązane hasła Faza podporu i faza wymachu Zabezpieczenie przed ugięciem kolana Kolano mechaniczne
Stopa elektroniczna
Stopa z czujnikami i mikroprocesorem, która sama zmienia ustawienie kostki w zależności od tego, po czym idziesz. Pod górę podnosi przód, z góry go opuszcza, przy siedzeniu potrafi ustawić stopę płasko. Wymaga ładowania i przeglądów, jak każdy sprzęt elektroniczny w protezie.
- dostosowanie kąta kostki do nachylenia podłoża
- łatwiejsze przetoczenie stopy przy podchodzeniu
- większy odstęp stopy od podłoża w wymachu
Ujęcie techniczne
Stopa z mikroprocesorowym sterowaniem położenia i oporu stawu skokowego. Czujniki wykrywają kierunek i prędkość ruchu, a układ reguluje zgięcie grzbietowe i podeszwowe w czasie rzeczywistym. Badania biomechaniczne wykazały większy zakres ruchu w kostce i ustawienie w zgięciu grzbietowym w fazie wymachu w porównaniu ze stopami o sztywnym mocowaniu, a przy podchodzeniu pod pochyłość również obniżenie momentu prostującego działającego na kolano. Dowody na przewagę stóp z napędem aktywnym nad stopami sprężystymi pozostają ograniczone.
Uwaga terminologiczna
Nazwa bywa używana zamiennie dla stóp z samą regulacją położenia kostki i dla stóp z aktywnym napędem odbicia. To dwie różne konstrukcje o różnym zapleczu dowodowym, więc przy rozmowie w zakładzie warto dopytać, o którą chodzi.
Powiązane hasła Stopa z włókna węglowego Stopa hydrauliczna Kolano mikroprocesorowe
Pylon
Rura łącząca lej z kolanem albo kolano ze stopą, czyli goleń protezy. Wygląda niepozornie, a to ona przenosi cały Twój ciężar. Skraca się ją i wydłuża przy ustawianiu wysokości protezy.
- przeniesienie obciążeń między modułami
- ustalenie wysokości protezy
- miejsce montażu adapterów obrotowych i amortyzujących
Ujęcie techniczne
Element nośny konstrukcji modularnej, łączący pozostałe moduły i przenoszący obciążenia osiowe. Zwykle rura ze stopu aluminium, stali albo włókna węglowego, o znormalizowanej średnicy, mocowana zaciskiem do adapterów. Długość pylonu wyznacza wysokość protezy i jest jednym z parametrów ustalanych przy wyosiowaniu.
Powiązane hasła Adapter piramidowy Wyosiowanie protezy Proteza
Rękaw uszczelniający
Elastyczny rękaw otwarty z obu stron, który naciąga się z leja na udo, żeby zamknąć wnętrze leja i utrzymać w nim podciśnienie. Zużywa się szybciej niż reszta protezy, bo pracuje przy każdym zgięciu kolana.
Nie mylić z: z linerem, który jest zamknięty od dołu i zakłada się go bezpośrednio na kikut przez rolowanie.
- uszczelnienie przestrzeni w leju
- utrzymanie zawieszenia podciśnieniowego
- ograniczenie przemieszczeń kikuta w leju
Ujęcie techniczne
Element zawieszenia w postaci rękawa z materiału elastomerowego, obejmującego proksymalną krawędź leja i odcinek kończyny powyżej, tworzącego uszczelnienie układu podciśnieniowego. Współpracuje z zaworem wypustowym albo pompą. Materiał i grubość wpływają na szczelność, opór przy zginaniu i trwałość, a uszkodzenie rękawa objawia się utratą zawieszenia.
Powiązane hasła Mocowanie podciśnieniowe Liner Lej protezowy
Wysokość obcasa
Proteza jest ustawiana pod konkretną wysokość obcasa. W stopie bez regulacji zmiana butów na wyraźnie wyższe albo niższe przechyla całą konstrukcję i zmienia sposób, w jaki noga się zachowuje. Są jednak stopy z regulacją wysokości obcasa, a stopy elektroniczne ustawiają kąt kostki same. Jeśli chcesz nosić buty o różnej wysokości, powiedz o tym protetykowi, bo to jest kryterium doboru stopy, a nie przeszkoda nie do obejścia.
- utrzymanie zaprojektowanej linii obciążenia
- stabilność kolana w podporze
- kryterium doboru stopy przy zmiennym obuwiu
W praktyce
Zakres wysokości obcasa, jakiego potrzebujesz na co dzień i od święta, podaj przy doborze komponentów, a nie po odbiorze protezy. To pytanie do zadania przed wyborem stopy.
Ujęcie techniczne
Parametr wyosiowania określający różnicę wysokości między punktem podparcia pięty a przodostopiem, dla której ustalono kąty i linię obciążenia protezy. Odchylenie od wartości projektowej przesuwa wypadkową siły reakcji podłoża względem osi przegubu kolanowego, zmieniając stabilność w fazie podporu. Konstrukcje różnią się pod tym względem zasadniczo: stopy o sztywnym mocowaniu wymagają ponownego ustawienia w zakładzie, stopy z mechanizmem regulacji pozwalają zmienić kąt kostki samodzielnie w zadanym zakresie, a stopy z mikroprocesorowym sterowaniem kostki dostosowują położenie automatycznie.
Powiązane hasła Stopa elektroniczna Wyosiowanie protezy Stopa z włókna węglowego
Pokrycie kosmetyczne
Osłona nadająca protezie kształt nogi, zwykle z pianki albo silikonu, czasem z lekkiej skorupy. Nie jest obowiązkowa. Jedni chcą, żeby proteza wyglądała jak noga, inni zostawiają odsłoniętą konstrukcję. To decyzja wyłącznie Twoja i można ją zmienić w każdej chwili.
- nadanie protezie zarysu kończyny
- ochrona modułów przed zabrudzeniem i uderzeniem
- dopasowanie obwodów do drugiej nogi
Ujęcie techniczne
Zewnętrzna warstwa protezy nadająca jej kształt zbliżony do kończyny, wykonywana z pianki formowanej, elementów silikonowych albo osłon kompozytowych. Nie pełni funkcji nośnej. Może ograniczać dostęp do regulacji i zwiększać masę, a przy niektórych konstrukcjach wpływać na opór ruchu w przegubie.
Powiązane hasła Pylon Proteza Adapter piramidowy
Proteza kąpielowa
Prosta proteza przeznaczona do wilgoci, używana pod prysznicem, przy basenie i nad wodą. Powstaje dlatego, że codzienna proteza z elektroniką albo z elementami stalowymi nie znosi wody i piany. Ma uproszczoną budowę i nie służy do długiego chodzenia.
- bezpieczne poruszanie się w łazience i przy basenie
- ochrona protezy codziennej przed wilgocią
- zachowanie samodzielności przy myciu
W praktyce
Zapytaj o nią przy okazji zlecenia na protezę ostateczną, a nie po roku. Przy zaopatrzeniu ze środków publicznych obowiązują odrębne kryteria i okresy, które warto poznać zawczasu.
Ujęcie techniczne
Proteza o konstrukcji odpornej na działanie wody, przewidziana do stosowania w warunkach mokrych, zwykle bez elementów elektronicznych i z komponentami niekorodującymi, o powierzchni podeszwy ograniczającej poślizg. W wykazie wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie ujmowana odrębnie od protezy podstawowej, na własnych zasadach przyznawania.
Powiązane hasła Zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne Limit finansowania i dofinansowanie PFRON Proteza
Ból
Ból fantomowy
Ból odczuwany w części kończyny, której już nie ma. Jest realny, bywa bardzo silny i nie jest objawem problemów psychicznych. Dotyczy dużej części osób po amputacji, u niektórych utrzymuje się latami, u innych słabnie. Istnieją metody leczenia i warto o nim mówić lekarzowi, zamiast czekać, aż samo przejdzie.
Nie mylić z: z czuciem fantomowym, które nie jest bolesne.
- nie wyklucza noszenia protezy, a u części osób słabnie po jej wprowadzeniu
- nasila się przy zmęczeniu, stresie i zmianach pogody
- wymaga oceny lekarskiej, bo część przyczyn jest odwracalna
Ujęcie techniczne
Ból zlokalizowany w brakującym odcinku kończyny, o mechanizmie obwodowym i ośrodkowym, wiązanym z reorganizacją kory czuciowo-ruchowej i zmianami pobudliwości neuronów. Odrębny od bólu kikuta, który ma źródło w tkankach obecnych. Postępowanie obejmuje farmakoterapię, techniki neuromodulacyjne i metody oparte na sprzężeniu wzrokowo-ruchowym.
Powiązane hasła Czucie fantomowe Kikut
Czucie fantomowe
Wrażenie, że brakująca część kończyny wciąż jest na swoim miejscu. Można czuć jej ułożenie, mrowienie, ciepło albo swędzenie. To nie to samo co ból fantomowy i samo w sobie nie jest niczym niepokojącym. Pojawia się u większości osób po amputacji.
Nie mylić z: z bólem fantomowym.
Ujęcie techniczne
Niebolesne odczucie obecności utraconego odcinka kończyny, obejmujące poczucie jego położenia, ruchu i doznania czuciowe. Zjawisko powszechne i odrębne od bólu fantomowego, choć oba mogą występować równocześnie. Nie wymaga leczenia, ma natomiast znaczenie w metodach terapeutycznych wykorzystujących sprzężenie wzrokowe.
Powiązane hasła Ból fantomowy
Ból kikuta
Ból odczuwany w tej części nogi, która została, a nie w brakującej. To odróżnia go od bólu fantomowego, choć oba potrafią występować równocześnie i bywają mylone. Ma konkretne przyczyny, od zbyt ciasnego leja przez wyrośla kostne po nerwiak, więc warto go opisać dokładnie, zamiast wpisywać w jedną rubrykę.
Nie mylić z: z bólem fantomowym, który dotyczy części kończyny, której już nie ma.
- odróżnienie od bólu fantomowego przy rozmowie z lekarzem
- wskazówka co do przyczyny mechanicznej lub nerwowej
- powód do oceny dopasowania protezy
Ujęcie techniczne
Ból odczuwany w zachowanej części kończyny po amputacji. Przegląd badań obejmujący 6716 pacjentów po amputacji kończyny dolnej wykazał częstość na poziomie 59 procent. Przyczyny dzielą się na somatyczne, obejmujące problemy rany, ucisk protezy, zmiany kostne, zaburzenia ukrwienia i zakażenia, oraz neuropatyczne, w tym nerwiaki. Piśmiennictwo wskazuje, że ból kikuta bywa nierozpoznawany, co przekłada się na rozbieżne dane o częstości.
Powiązane hasła Ból fantomowy Nerwiak Otarcia i zmiany skórne w leju
Nerwiak
Zgrubienie na końcu przeciętego nerwu, powstające w trakcie gojenia. Sam w sobie nie musi boleć i bywa wykrywany przypadkiem. Gdy boli, ból jest zwykle punktowy, ostry, opisywany jak porażenie prądem, i pojawia się przy naciśnięciu tego jednego miejsca albo przy założeniu leja.
- możliwa do wskazania przyczyna bólu punktowego
- element diagnostyki różnicowej bólu kikuta
- punkt odniesienia przy planowaniu leczenia
W praktyce
Jeśli potrafisz wskazać palcem jeden punkt, którego naciśnięcie odtwarza ból, powiedz o tym wprost. To jest informacja, od której zaczyna się diagnostyka.
Ujęcie techniczne
Rozrost tkanki nerwowej w miejscu przecięcia nerwu, wynikający z nieuporządkowanej regeneracji włókien. Zbiorcze zestawienie badań po amputacji kończyny dolnej wykazało częstość nerwiaków objawowych na poziomie 15 procent, przy 59 procentach dla bólu kikuta ogółem. Nerwiaki bezobjawowe są częstym przypadkowym znaleziskiem w badaniach obrazowych. W diagnostyce wykorzystuje się badanie ultrasonograficzne oraz odtworzenie dolegliwości uciskiem.
Powiązane hasła Ból kikuta Ból fantomowy Kikut
Terapia lustrzana
Metoda stosowana przy bólu fantomowym. Ustawia się lustro tak, żeby odbicie zachowanej nogi zajmowało miejsce tej brakującej, i wykonuje ruchy, patrząc w odbicie. Jest tania, nieinwazyjna i można ją prowadzić w domu. Wyniki badań są niejednoznaczne, więc traktuj ją jako jedną z opcji, a nie pewne rozwiązanie.
- nieinwazyjna metoda możliwa do prowadzenia w domu
- element szerszego programu terapii bólu
- brak interakcji z leczeniem farmakologicznym
Ujęcie techniczne
Metoda oparta na sprzężeniu wzrokowym, w której odbicie lustrzane kończyny zachowanej zastępuje obraz kończyny amputowanej. Dowody są rozbieżne. Zbiorcze opracowanie badań z losowym doborem grup wykazało istotne zmniejszenie natężenia bólu, przy dużej rozbieżności wyników między badaniami. Inne przeglądy systematyczne wskazują na niską jakość włączonych badań, brak przewagi nad interwencją pozorowaną i niepewność co do efektu długoterminowego. Metoda bywa też stosowana jako trzeci etap stopniowanych wyobrażeń ruchowych.
Uwaga terminologiczna
Zestawienia wyników różnią się w zależności od tego, z czym porównywano terapię lustrzaną. To główny powód rozbieżności w piśmiennictwie i powód, dla którego nie da się dziś sformułować twardego zalecenia.
Powiązane hasła Ból fantomowy Czucie fantomowe Ból kikuta
Nic nie pasuje do tego zapytania. Spróbuj krótszego słowa.
